Nadmierna masa ciała nie stanowi jedynie problemu kosmetycznego. Otyłość i nadwaga prowadzą do dysfunkcji układu mięśniowo-szkieletowego, co w efekcie powoduje ból i trudności w codziennym funkcjonowaniu.
Otyłość a stawy
Obciążenie stawów nośnych (biodra, kolana, kostki), wynikające z nadmiernej masy ciała, przyspiesza zużycie chrząstki i zwiększa ryzyko patologii stawów, w tym choroby zwyrodnieniowej stawów. Nadmierne obciążenie zaburza również integralność strukturalną tych stawów, powodując zmniejszenie przestrzeni stawowej, a także powstawanie osteofitów i podchrzęstnej sklerotyzacji (destrukcyjne zmiany powstające w miejscach największych przeciążeń narządu ruchu). Osteofity są to narośla kostne, czyli patologiczne zgrubienia tkanki kostnej powstające na krawędziach stawów lub trzonów kręgów wskutek przewlekłych przeciążeń, stanów zapalnych i choroby zwyrodnieniowej. Często są wynikiem naturalnego procesu starzenia się organizmu i uszkodzenia chrząstki stawowej. Najczęściej występują w kręgosłupie (szyjnym, lędźwiowym), kolanach, biodrach i palcach rąk, ograniczając ruchomość i powodując ból.
W organizmie osób otyłych występuje przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu spowodowany wydzielaniem adipokin (leptyny, rezystyny i adiponektyny). Ten stan prozapalny dodatkowo nasila degradację stawów i zmniejsza zdolność do regeneracji chrząstki, przyspieszając tym samym postęp zmian zwyrodnieniowych i zmieniając biomechanikę stawów. Ponadto zespół metaboliczny związany z otyłością i insulinoopornością zaburza funkcje chondrocytów, co prowadzi do dalszego rozpadu chrząstki
Wpływ na mięśnie
Otyłość stanowi znaczne obciążenie dla układu mięśniowo-szkieletowego. Osoby z większym obwodem talii i masą ciała mają trudności z chodzeniem, równowagą i utrzymaniem siły i mobilności podczas wykonywania podstawowych codziennych czynności życiowych takich jak chodzenie i wchodzenie po schodach.
Osoby z nadmierną masą ciała mają zmniejszoną maksymalną siłę mięśni kończyn dolnych (mięśnie antygrawitacyjne) w porównaniu do osób bez otyłości. Powoduje to zwiększone ryzyko rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów i różnych ograniczeń funkcjonalnych, zwłaszcza u osób starszych, u których występujące zmniejszenie masy mięśniowej może upośledzać aktywację mięśni agonistycznych.
Spadek funkcji i wydolności fizycznej związany z otyłością wynika ze zmniejszenia kurczliwości mięśni szkieletowych na co wpływ mają zmiany w funkcji białek miofilamentów i właściwościach kurczliwych komórek, a także zwiększona zawartość lipidów wewnątrzkomórkowych w mięśniach szkieletowych.
Wpływ nadwagi na kręgosłup
Otyłość jest powiązana ze zmianami postawy kręgosłupa i bioder u dorosłych. Nadmierna masa ciała prowadzi do zmian w biomechanice kręgosłupa i kinematyce miednicy, wpływając na równowagę postawy, a także na sprawność funkcjonalną w szerokim zakresie czynności dnia codziennego. Zwiększone obciążenia miednicy i kręgosłupa często zaburzają normalną postawę i wzorce chodu prowadząc do zwiększonej lordozy lędźwiowej i chodu kołyszącego, charakteryzującego się nadmiernym bocznym pochyleniem miednicy i kołysaniem tułowia. Zwiększone obciążenie, nierównowaga mięśniowa, zmiany chodu i stan zapalny związane z otyłością przyczyniają się do zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i miednicy, potencjalnie prowadząc do zmniejszonej ruchomości funkcjonalnej i przewlekłego bólu dolnej części pleców. Ponadto otyłość przyczynia się do kifozy piersiowej oraz zmniejszonej ruchomości kręgosłupa i bioder.
Otyłość a ból stawów i kręgosłupa
Otyłość przyczynia się do przewlekłego bólu mięśniowo-szkieletowego, co wynika z obciążenia mechanicznego i zachodzącymi zmianami biochemicznymi. Dodatkowy ciężar wywiera większy nacisk na stawy nośne i mięśnie szkieletowe. W przeprowadzonych badaniach dowiedziano, że przewlekłe obciążenia mogą prowadzić do poważnego uszkodzenia kręgosłupa wynikających z uszkodzeń strukturalnych krążków międzykręgowych powodując ból pleców.
W innym badaniu zaobserwowano, że otyli uczestnicy mieli wyższe ryzyko bólu pleców spowodowanego uszkodzeniem podczas podnoszenia przedmiotów w porównaniu z grupą o prawidłowej masie ciała.
Otyłość jest chorobą zapalną niskiego stopnia wynikającą z biosyntezy wielu cytokin i adipokin przez tkankę tłuszczową. Leptyna, adipokina wydzielana przez tkanki tłuszczowej zwiększa produkcję proteaz i tlenku azotu, powodując ból dolnej części pleców.
W związku z powyższymi informacjami osoby otyłe mające dolegliwości ze strony układu sercowo – naczyniowego, powinny dążyć do normalizacji masy ciała aby nie pogłębiać chorób zwyrodnionych, co prowadzi do niepełnosprawności.
Piśmiennictwo
- Menoth Mohan, D., Al Anouti, F., Kohli, N. et al. Association of obesity with musculoskeletal health and functional mobility in females—a systematic review. Int J Obes 49, 2184–2205 (2025).
- Anandacoomarasamy A, Fransen M, March L. Obesity and the musculoskeletal system. Curr Opin Rheumatol. 2009;21:71–7.
- Hills A, Hennig E, McDonald M, Bar-Or O. Plantar pressure differences between obese and non-obese adults: a biomechanical analysis. Int J Obes. 2001;25:1674–9.
- Bollinger LM. Potential contributions of skeletal muscle contractile dysfunction to altered biomechanics in obesity. Gait Posture. 2017;56:100–7.
- Frey C, Zamora J. The effects of obesity on orthopaedic foot and ankle pathology. Foot Ankle Int. 2007;28:996–9.
- Catan L, Amaricai E, Onofrei RR, Popoiu CM, Iacob ER, Stanciulescu CM, et al. The impact of overweight and obesity on plantar pressure in children and adolescents: a systematic review. Int J Environ Res Public Health. 2020;17:6600.
- Stanley TL, Chen ML, Goodman E. The typology of metabolic syndrome in the transition to adulthood. J Clin Endocrinol Metab. 2014;99:1044–52.
- Forhan M, Gill SV. Obesity, functional mobility and quality of life. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2013;27:129–37.
- Pataky Z, Armand S, Müller-Pinget S, Golay A, Allet L. Effects of obesity on functional capacity. Obesity. 2014;22:56–62.
- Straight CR, Toth MJ, Miller MS. Current perspectives on obesity and skeletal muscle contractile function in older adults. J Appl Physiol. 2021;130:10–6.
- Arora P, Dey S. The impact of obesity on spinal biomechanics and pelvic kinematics: a pathway to chronic low Back pain. Medknow. Indian J Pain 2024;38:S1–S3
- Chen X, Tang H, Lin J, Zeng R. Causal relationships of obesity on musculoskeletal chronic pain: A two-sample Mendelian randomization study. Front Endocrinol (Lausanne). 2022 Aug 23;13:971997.
- Dario AB, Ferreira ML, Refshauge KM, Lima TS, Ordonana JR, Ferreira PH. The relationship between obesity, low back pain, and lumbar disc degeneration when genetics and the environment are considered: A systematic review of twin studies. Spine J (2015) 15(5):1106–17.
- Bout-Tabaku S, Klieger SB, Wrotniak BH, Sherry DD, Zemel BS, Stettler N. Adolescent obesity, joint pain, and hypermobility. Pediatr Rheumatol Online J (2014) 12:11.
Chin SH, Huang WL, Akter S, Binks M. Obesity and pain: A systematic review. Int J Obes (Lond) (2020) 44(5):969–79. doi: 10.1038/s41366-019-0505-y
autor: dr n.med. Aneta Kościołek